REPORTAŻ, KRYMINOLOGIA ORAZ NAUKI POKREWNE

REPORTAŻ, KRYMINOLOGIA ORAZ NAUKI POKREWNE

Brenda “I don’t like mondays” Spencer

czyli istotny element w historii school-shotingu

Budząc się na pojedynczym materacu, który dzieliła ze swoim ojcem w salonie brudnego podmiejskiego domu w Kalifornii, Brenda Spencer wspomina początek tego dnia – połknięcie leku na epilepsję, popijanego whisky.1

School shooting – rodzaj masowego zabójstwa, nierzadko połączonego z samobójstwem zabójcy, podczas którego sprawca w krótkim odstępie czasowym pozbawia życia trzech lub więcej osób. Zdarzenie to, jak łatwo można się domyślić, ma miejsce na terenie placówki szkolnej2. Zjawisko to występuje często pod nazwą rampage shooting, niekiedy opisywane także w kontekście samobójstw quasi-poagresyjnych3. W typologii masowych morderców, przedstawionej przez J. A. Foxa i J. Levina szkolni zabójcy plasują się w grupie tzw. revenge murders – popełniających zbrodnię z nienawiści, której motywem jest zazwyczaj osobista uraza – spowodowana przez ofiary lub osoby, które mają one reprezentować4. Kobiet, jako sprawców school-shootingu jest bardzo mało – ich procentowy udział jako masowych morderców szacuje się na około 3-4%5.

Choć zabójstw dokonanych przez Brendę Spencer nie można sklasyfikować jako typowej zbrodni shool-shootingu, sprawa ta wywarła ogromny wpływ na rozwój rzeczonego zjawiska. Wydarzenia z San Diego, z dnia 29 stycznia 1979 r., nazywane są w literaturze wręcz pierwszym współczesnym school-shootingiem w Stanach Zjednoczonych6. Gene Cubbison nazwał Brendę nawet „babcią” school-shootingu. Mimo, że w praktyce nie była to pierwsza szkolna masakra w Stanach Zjednoczonych, to miała fundamentalne skutki społeczne i jako pierwsza z nich została tak nagłośniona. Ponadto warto wyjaśnić, dlaczego nie do końca mieści się ona w klasycznym pojęciu rozumianym jako tzw. szkolne masakry.

Według klasycznego rozumienia sprawca zazwyczaj:7

  • używa potencjalnie śmiercionośnego narzędzia – broń palna, materiały wybuchowe, bądź noże – w przypadku przedstawianej przez nas sprawczyni był to karabin półautomatyczny kaliber 22,
  • wybiera szczególne ofiary, według swoistego „kodu”, jedynie dla niego symboliczne, bądź strzały oddaje losowo – Brenda wybierała łatwe cele – dzieciaki, które nosiły czerwone lub niebieskie kurtki narciarskie, a także osoby, które próbowały ewakuować dzieci,
  • jako cel obiera placówkę, w której kontynuuje naukę, bądź do której uczęszczał – szkoła, w której doszło do masakry znajdowała się naprzeciwko okien sprawczyni – brakuje informacji czy Brenda w młodości tam uczęszczała,
  • atakuje w godzinach funkcjonowania placówki, by ranić jak najwięcej osób – Brenda zaatakowała ok. godziny 8:30, gdy uczniowie zbierali się przed lekcjami,
  • bardzo często kieruje się także motywem zemsty, o którego istnieniu, w tym przypadku, wobec tak różnych wersji wydarzeń, nie można domniemywać.

***

Młodość

Brenda Spencer przyszła na świat 3 kwietnia 1962 r. w San Diego jako najmłodsza z trójki dzieci Wallace’a i Dot Spencerów. Małżeństwo jednak rozwiodło się w 1972 r., gdy Brenda miała dziewięć lat, zaś starsze dzieci wybrały mieszkanie z ojcem, w związku z czym sąd zdecydował, że aby nie rozdzielać rodzeństwa, najmłodsza latorośl także trafi pod opiekę ojca. Wally Spencer według zeznań świadków i rodziny był sumiennym ojcem, starał się poświęcać dużo czasu z nieokrzesaną Brendą, zwłaszcza, że jej brat i siostra wyprowadzili się przed 1976 r. Weteran marynarki wojennej szkolił córeczkę jak zostać wybitnym strzelcem wyborowym.

Jednak niektóre źródła podają, iż ojciec był anty-społecznym samotnikiem, którego mieszkanie wypełnione było pustymi butelkami po alkoholu8. W badaniach (już w trakcie odbywania kary) wykryto, że Brenda doznała urazu płata skroniowego mózgu – według zeznań rodziców i rodzeństwa Spencer, uszkodzenie to powstało na skutek wypadku na rowerze. Sama skazana w trakcie jednego z przesłuchań w sprawie możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia wskazywała, iż uraz powstał na skutek kopania przez ojca w głowę. Wszystko wskazuje na to, że jednak nie jest to prawda, zwłaszcza biorąc pod uwagę skłonność do konfabulowania kobiety i liczne jej matactwa podczas składania zeznań.

Matka zeznała, że Brenda była miłym, dobrze wychowanym dzieckiem, nie miewała zachowań agresywnych, nie wdawała się jej zdaniem w bójki. Strzelać nauczył ją ojciec – na ptakach i puszkach. Przerodziło się to w talent, dzięki któremu dziewczyna zaczęła zdobywać medale w strzeleckich konkursach9. Z drugiej strony według rówieśników, a także rodzeństwa Brenda miała skłonności do konfabulowania i wyolbrzymiania. Jednej z koleżanek wyznała, że podpaliła kiedyś ogon kota, nie potrafiła tego jednak w żaden sposób udowodnić i dziewczynka nie uwierzyła jej. Ponadto Teresa (starsza siostra) twierdziła, że młodsza od niej Brenda często chwaliła się, że zażywa twarde narkotyki, choć gdy opisywała ich działanie i skutki, ciężko było uwierzyć, że wie o czym mówi10.

Sąsiedzi zeznali, iż Brenda zaangażowana była w drobne kradzieże, a ponadto często odurzała się narkotykami, wagarowała. Rówieśnicy, z którymi spotykała się w szkole twierdzili, iż była miłą koleżanką, choć przerażała swoją fascynacją dotyczącą zabijania i niemal zawsze chodziła po szkole sama, mieli ją za dziwaczkę. Uczęszczała do liceum Patrick Henry High School, jej nauczyciele utrzymywali, że wydawała się introwertyczna, a także niezbyt lubiła się uczyć.

Oprócz zainteresowania strzelaniem, Brenda miała także inne talenty – potrafiła robić świetne zdjęcia, wygrała nawet pierwsze miejsce w konkursie fotograficznym. Mówiła o sobie, że „jest lesbijką od urodzenia”. W dniu strzelaniny 16-latka z długimi, ognistorudymi włosami, ważyła nieco więcej niż 40 kilogramów, a mierzyła nieco mniej niż 160 centymetrów.

Rok przed tragicznymi wydarzeniami Brenda wraz z przyjacielem Brentem Flemingiem zdemolowali szkołę podstawową Cleveland Elemenatry – tę, która została przez dziewczynę ostrzelana. W grudniu 1978 r. na obserwacji psychiatrycznej stwierdzono, że z uwagi na zagrożenie, jakie stanowi dla siebie i innych, powinna zostać w szpitalu, lecz ojciec sprzeciwił się temu.

Brenda bardzo często mówiła o zabijaniu innych ludzi, niektórzy znajomi twierdzą, że głównie funkcjonariuszy policji. Chorą fascynację strzelaniem i bronią palną podsycał przede wszystkim jej ojciec, a miesiąc przed dramatycznymi wydarzeniami, sprawił jej pewien szczególny prezent. Na gwiazdkę w 1978 r. kupił córce półautomatyczny karabin kaliber 22. Wkrótce po otrzymaniu podarunku zdradziła przyjaciołom, że planuje zrobić ze swojego pokoju fortecę, mówiąc przy okazji, iż zbliża się wielkie wydarzenie, że będzie „telewizja i w ogóle11”.

Według starszej siostry nastolatki, ojciec Brendy był dla najmłodszej córki „o wiele za miękki”. Przyzwalał jej na opuszczanie zajęć szkolnych, nie egzekwował przestrzegania zasad ustalonych w domu. Mimo to później adwokat Brendy scharakteryzował jej rodziców jako: ostrego, nienawidzącego całego świata ojca i matkę z kamienia12.

Według zeznań przyjaciela – Brenta Fleminga – z którym w 1978 r. zdemolowała szkołę Cleveland Elementary, Brenda pragnęła znaleźć okazję, by stać się sławna. Gdy odwiedził ją dwa dni przed atakiem powiedziała mu „Poczekaj do poniedziałku, a wtedy przekonasz się, co zamierzam zrobić. Możliwe, że wydarzenie to będzie na tyle spektakularne, by wywołać sensację”.

Tragedia 29 stycznia 1979 r.

Rankiem tego dnia dziewczyna poprosiła ojca, czy mogłaby zostać w domu z uwagi na złe samopoczucie. Ten zgodził się i około godziny 7 wyszedł do pracy. Szkoła podstawowa – Cleveland Elementary School, która stała się celem 16-letniej Brendy, znajdowała się niecałe 45 metrów od okien mieszkania jej ojca, więc dziewczyna nie musiała szczególnie wysilać się, by namierzyć cel. Kiedy dzieciaki, ok. godziny 8:30, tłumnie czekały na otwarcie bram szkoły, Brenda czyhająca z wychylonym przez otwarte okno półautomatycznym karabinem kaliber 22, otworzyła ogień w ich kierunku.

Ewakuacja dzieci po ataku Brendy Spencer na szkołę. Źródło: link

Dwie osoby zginęły, a dziewięć zostało rannych. Wśród ofiar śmiertelnych znajdował się dyrektor szkoły – Burton Wragg (53 lata), a także dozorca Mike Suchar (56 lat). Pierwszy z mężczyzn zginął podczas próby ewakuowania dzieci, a drugi został zamordowany, gdy pomagał Wragg’owi, obaj postrzeleni w klatkę piersiową. Natomiast wśród ranionych było ośmiu uczniów w wieku od 7 do 12 lat – w tym m.in.: Christy Buell, Charles Miller, Mary Clark, Monica Selvig, Crystal Hardy oraz funkcjonariusz policji Robert Robb, który został postrzelony w szyję, gdy wzywał wsparcie. Niektóre źródła podają, iż w końcu policja wykorzystała jako tarczę… śmieciarkę13.

Mike Suchar z żoną (po lewej) oraz Burton Wragg, ofiary Brendy Spencer. Źródło: link

Strzelanina trwała 20 minut, a sprawczyni wystrzeliła 30 lub 36 nabojów (w zależności od źródeł), a po wszystkim zabarykadowała się w domu na niemal 7 godzin nim się poddała, nakłoniona obietnicą posiłku z Burger Kinga. W tym czasie jej mieszkanie otoczone było przez ponad 100 oficerów, 30 jednostek patrolowych i 20 członków SWAT. Oficer McGinley zajmował pozycję snajperską na sąsiednim budynku. Inny oficer – Marty Duitz przyznał, że dostał pozwolenie na zastrzelenie Brendy w trakcie akcji.

Gdy nastolatka siedziała w domu zabarykadowana, zadzwonił do niej reporter – Gus Stevens. Podczas rozmowy Brenda Spencer chichocząc przyznała, że była jedynym strzelcem. Spytana o motywy swojego działania powiedziała „Nie lubię poniedziałków. To ożywia dzień”. Podejście 16-latki do całej sytuacji było specyficzne: wydawała się zawiedziona, że zamordowała „tylko” dwie osoby14. Spytana dlaczego otworzyła ogień do uczniów zeznała, że to była jedynie zabawna forma spędzenia czasu – „To było proste. Jak strzelanie do kaczek w stawie”, a najbardziej podobało jej się zabicie „the pig” – funkcjonariusza policji15. Negocjatorom policyjnym powiedziała, iż strzelała do dzieci i szkolnego personelu, ponieważ były to łatwe cele16. Gdy podczas przesłuchania policjant spytał, czy ma jakąś wiadomość dla ojca powiedziała „Tak, mam. Powiedzcie mojemu ojcu żeby się pieprzył”. Nie miała nic do powiedzenia swojej matce, choć dodała, że jej także nie lubi17. Generalnie jeden z jej przyjaciół stwierdził, że Brenda nie cierpiała wszelkiego rodzaju władz.

Gdy w trakcie obławy rozmawiała z negocjatorem policyjnym, z jej ust padły słowa „Zostanę tu chwilę. Chcę się jeszcze trochę pobawić. Zabawny był widok strzelania do dzieciaków w grupie… To wyglądało jakby stado krów stało wokół tej jednej postrzelonej. Ułatwiało sprawę. Zabawne było patrzeć na dzieciaki z czerwonymi lub niebieskimi kurtkami narciarskimi, dzięki temu łatwiej było w nie trafić. To było łatwe jak strzelanie do kaczek w stawie. Podobało mi się jak się wiją, gdy któryś został postrzelony18.

Nonszalancja i bezwzględność Brendy była najbardziej niepokojącym elementem jej ataku. Brakowało elementu gniewu, zemsty czy udręki, a obecne były nuda i spokojna obojętność. Dziewczyna cieszyła się także, że reporterzy przybyli na miejsce zdarzenia i sprawa trafi do telewizji. Taki spokój cechuje zazwyczaj psychopatów.

Z uwagi na wiek sprawczyni nie było możliwe orzeczenie wyroku kary śmierci dla niej. Pomimo tego była sądzona jako dorosła, postawiono jej zarzuty dwóch morderstw pierwszego stopnia, a także napadu z bronią palną. W 1980 r. Spencer przyznała się do zarzucanych czynów, a ostateczny wyrok w sprawie zapadł 4 kwietnia – orzeczono jej podwójną karę 25 lat pozbawienia wolności.

Doprowadzenie Brendy Spencer na przesłuchanie. Źródło: link

Warunkowe zwolnienie z odbywania reszty kary

Według zeznań matki, po pewnym czasie spędzonym w więzieniu Brenda trafiła do izolatki, gdyż przez około dwa tygodnie trzymała w celi nóż. Nie zamierzała z niego korzystać, szkopuł tkwił ot w złamaniu panujących w instytucji zasad. Demonstrowała w ten sposób brak poszanowania dla regulaminu.

Jakiś czas po zatrzymaniu przyznała, że była pod wpływem PCP (fencyklidyna – substancja psychoaktywna, oddziaływająca na blokowaniu otwartego kanału receptora NMDA), a także alkoholu, w mieszkaniu podejrzanej znaleziono liczne butelki po piwach i whisky. Naprzeciw jej zeznań stało jednak kilka miażdżących faktów: ręka, którą strzelała była wyjątkowo pewna, mowa klarowna, a testy toksykologiczne nie wykazały obecności żadnych substancji odurzających.

Wyrachowanie Brendy przejawiało się również podczas przesłuchań w sprawie warunkowego zwolnienia z odbywania reszty kary, o które mogła ubiegać się już od 1993 r. W trakcie pierwszej próby zeznała, że w czasie zbrodni była pod wpływem środków odurzających, zaś analiza toksykologiczna została sfałszowana. Innym razem Spencer konfabulowała, by wykreować siebie na ofiarę twierdząc, że przed atakiem cierpiała z powodu halucynacji podczas których widziała komandosów atakujących jej dom, a szkołę ostrzelała w samoobronie. Niekiedy twierdziła, że dzieciaki zostały postrzelone przez policjantów. Aczkolwiek prawda jawiła się inaczej – nim funkcjonariusze przybyli na miejsce, ofiary były już postrzelone przez 16-latkę. Inne źródła podają, że strzelanie do dzieciaków tłumaczyła tym, iż pomyliła je z ptakami. Jeszcze kiedy indziej twierdziła, iż w ogóle nie pamięta momentu strzelaniny.

W 2001 r., gdy po raz kolejny podjęła starania o warunkowe przedterminowe zwolnienie wysnuła historię, że ojciec maltretował ją oraz wykorzystywał seksualnie – według Brendy zaczęło się to, gdy skończyła 9 lat i odbywało niemal co noc. Nie znaleziono jednak jakiegokolwiek dowodu na okrucieństwo ojca Brendy wobec któregokolwiek z rodzeństwa. Scott Spencer (brat Brendy) zeznał, że najmłodsza siostra dzieliła z ojcem wiele zainteresowań – m. in. fotografię lub wspinaczkę po górach, mieli świetne relacje. Podobnie jak siostra przyznał, iż ojciec był zbyt łagodny wobec Brendy19.

Z kolei w 2009 r. twierdziła, że pomimo, iż prosiła o radio na prezent gwiazdkowy, dostała broń, ponieważ według zamysłu ojca miała ją wykorzystać w celu odebrania sobie życia. Powiedziała, że otwierając ogień do policjantów liczyła na to, iż ją zastrzelą. Tej wersji zaprzecza Teresa, twierdząc, że Brenda długo błagała ojca o wymarzony gwiazdkowy prezent, w postaci broni. Matka dziewczyny również potwierdziła, iż była to jedna z zachcianek najmłodszej córki.

Niemniej zachowanie ojca było nieco dziwaczne. W następnych latach ożenił się z 17-letnią współwięźniarką swojej córki, z którą zamieszkał w tym samym lokum, z którego jego córka strzelała do dzieci. Najdziwniejszy ze wszystkiego był fakt, iż dziewczyna ta była tak łudząco podobna do Brendy, że lokalni funkcjonariusze policji myśleli przez pewien czas, że została ona wypuszczona wcześniej. Młoda żona urodziła córeczkę, choć para po pewnym czasie rozstała się, a mężczyzna zmarł w 2016 r.

W monografii dotyczącej wybranych przypadków strzelanin, Peter Langman zaznaczył, że nie znalazł żadnego potwierdzenia, aby Brenda w przeszłości próbowała odebrać sobie życie. Według niego obraz 16-letniej dziewczyny maluje się w czarnych barwach – to narcystyczna psychopatka, lubiąca ryzyko (risk-taking psychopath), co argumentuje faktami takimi jak – ekscytacja Brendy w obliczu bycia otoczoną przez policję wraz z oddziałem SWAT, odrzucanie przedstawicieli każdego możliwego rodzaju władzy, w tym rodziców, szkoły, policji, a także czerpanie przyjemności ze strzelania do ludzi20.

Brenda Spencer w 2018 roku. Źródło: link

Nie każdy jednak widzi w Spencer potwora. W książce pt. „Letters from Prison – Voices of Women Murderers” autorstwa Jennifer Furio zobaczyć można zupełnie inny obraz. Przedstawia on nastolatkę, która przez lata zaniedbywana przez matkę, molestowana przez ojca, nie zaznała szczęścia i nie otrzymała na czas pomocy. „Diagnoza postawiona po obserwacji psychiatrycznej sugerowała, by dziewczynę zostawić i Brenda była pierwszą, która się z tym werdyktem zgodziła21 możemy wyczytać w książce. Opowieść o smutnej, depresyjnej, zagubionej dziewczynce wydaje się być jednak dość tendencyjna. Brak w niej informacji o zeznaniach rodzeństwa, matki, czy ojca. Przedstawiona została jedynie opowieść samej sprawczyni, bez uwzględnienia nawet jej różnorodnych – często ze sobą sprzecznych wariantów, co niestety obraz ten czyni nierzetelny.

Wieloletnie skutki

Na przełomie lat 70. i 80. masakry szkolne w Stanach Zjednoczonych należały do rzadkości. Zdaniem wielu właśnie to wydarzenie rozpoczęło erę school-shootingu, i to Brenda przyczyniła się do rozpowszechnienia tego niepokojącego zjawiska, choć jej nazwisko obecnie wspominane jest rzadko. Zdarzenia z 29 stycznia 1979 r. wywarły wpływ nie tylko na rozwój charakterystycznej przestępczości w szkołach, lecz także na popkulturę. Pod wpływem szokującej bezwzględności, a także „idealnie bezsensownej” motywacji podanej przez sprawczynię Bob Geldof – wokalista zespołu The Boomtown Rats napisał piosenkę pt. „I don’t like Mondays”. Autor piosenki wyznał, że jakiś czas po jej wypuszczeniu napisała do niego Brenda oznajmiając, że jest dumna z tego, czego dokonała, ponieważ dało jej to sławę22. Istotnie, była to pierwsza szkolna strzelanina, która przyniosła tak duży rozgłos.

Zwolnieniu warunkowemu od lat sprzeciwia się rodzina zamordowanego dyrektora szkoły. Zarówno wdowa Kathe Wragg, jak i córka Penny zmarły od tamtego czasu, jednakże Haley Wragg – wnuczka zamordowanego nie daje za wygraną, wyrażając dezaprobatę każdorazowo podczas przesłuchań.

Ponurym przypomnieniem wydarzeń z 1979 r. była strzelanina w Stockton (Kalifornia), która wydarzyła się dokładnie dekadę po tragicznych wydarzeniach w szkole o identycznej nazwie (Cleveland Elementary). Tym razem skutki jednak były dużo cięższe – zamordowanych zostało pięcioro uczniów, zaś ranionych 29.

Szkoła Cleveland Elementary School w San Diego została zamknięta w 1983 r., podobnie jak wiele innych w tamtym okresie. Od 1979 r. w wielu krajów odnotowano znaczny wzrost school-shootingowego trendu23.

Jedna z niedoszłych ofiar – Charles Miller, który był w wieku siedmiu lat – od kiedy został postrzelony w plecy przez nieletnią napastniczkę, długo miewał koszmary. W czasach dorosłości pozostał mu jedynie ciągły strach, powodujący ciągłą potrzebę osłaniania pleców. Gdy dowiedział się, że Brenda strzelała do wszystkich, którzy mieli na sobie kolor niebieski – gdyż był on jej ulubionym – więcej nie założył niebieskiej koszuli.

Kolejna osoba raniona przez nastolatkę – Mary Rintoul, która była w wieku dziewięciu lat w czasie postrzału – po 13 latach pracy w szpitalu psychiatrycznym powiedziała, iż jest w stanie zrozumieć, dlaczego 16-letnia dziewczyna zachowała się w ten sposób, ponieważ nigdy nie otrzymała pomocy, której potrzebowała24.

Według zeznań Wilfreda Suchara – syna jednej z ofiar śmiertelnych – matka nigdy nie otrząsnęła się po śmierci męża, który podczas udzielania pierwszej pomocy postrzelonemu dyrektorowi Wragg’owi, został zamordowany przez Brendę, umilającą sobie w ten sposób dzień. Mężczyzna przeżył walkę na Pacyfiku podczas II wojny światowej, po czym został zabity na szkolnym boisku przez znudzoną 16-latkę – jak wspominał jego brat Andrew Suchar25.

Crystal Hardy została postrzelona przez Brendę, gdy miała 10 lat. Długi czas po strzelaninie miewała koszmary, zaś strach przed tym, że ktoś w nią celuje, gdy przebywa na otwartej przestrzeni pozostał26.

Podczas jednego z przesłuchań dotyczących warunkowego zwolnienia z odbywania reszty kary Spencer przyznała, że czuje się częściowo odpowiedzialna za każdą ze szkolnych masakr, które nastąpiły po tym, co sama zrobiła27. Biorąc jednak pod uwagę liczne zmiany w jej wersji, nie można mieć pewności, która z nich jest prawdziwa – Spencer – wyrachowana morderczyni, snajperka… czy Spencer ofiara? Tylko ofiara kogo? Bestialskiego ojca, molestującego ją, działania środków odurzających czy może choroby umysłowej? A może Spencer przez pomyłkę strzelająca do dzieci zamiast do gołębi?

W 2019 roku minęło 40 lat od strzelaniny, a błahe tłumaczenie dlaczego do niej doszło nadal mrozi krew w żyłach czytelników. Wnioski już ponad 50-letniej kobiety o warunkowe zwolnienie z reszty odbywania kary wolności od lat są sukcesywnie odrzucane.


Przypisy:

  1. https://www.dailymail.co.uk/news/article-6888331/Mass-murderer-parole-40-years-opened-fire-school-liven-day.html [08.09.2020]
  2. Por. R. Borkowski, Zagrożenie placówek szkolnych i uczelni atakami zabójców masowych, „Bezpieczeństwo. Teoria i praktyka”, 2017 (2): 45-57.
  3. A. Gawliński, Namowa lub pomoc w samobójstwie, Olsztynek 2016, s. 175-180.
  4. J. A. Fox, J. Levin, Extreme Killing, Understanding Serial and Mass Murder. London: Sage Publications, 2005.
  5. https://medium.com/@delanirbartlette/brenda-spencer-i-dont-like-mondays-33dff454ddf0 [10.05.2020]
  6. L. L. Finey, Encyclopedia of Shool Crime and Violence, 2011, s. 2.
  7. A. Gawliński, op. cit. 175-176.
  8. https://www.adelaidenow.com.au/lifestyle/sa-weekend/i-dont-like-mondays-school-shooter-brenda-spencers-bid-for-freedom/news-story/edc28524f11afaa7bbee4583d163955c [07.05.2020]
  9. https://tvn24.pl/magazyn-tvn24/strzelala-do-dzieci-bo-nie-lubila-poniedzialkow,227,3911 [08.05.2020]
  10. P. Langman, Brenda Spencer: Sorting Out The Contradictions, 2016. www.schoolshooters.info
  11. P. Langman, School shooters. Understanding High School, College ad Adult Perpetrators, London 2015, s. 10.
  12. https://tvn24.pl/magazyn-tvn24/strzelala-do-dzieci-bo-nie-lubila-poniedzialkow,227,3911 [08.05.2020]
  13. https://www.wattpad.com/745826804-seryjni-mordercy-26-brenda-spencer [08.05.2020]
  14. B. R. Warnick, B. A. Johnson, S. Rocha, Tragedy and The Meaning of Shool Shootings, „Educational Theory”, 2010, 60 (3): s. 371-389.
  15. L. Finey, op. cit., s. 453.
  16. https://www.adelaidenow.com.au/lifestyle/sa-weekend/i-dont-like-mondays-school-shooter-brenda-spencers-bid-for-freedom/news-story/edc28524f11afaa7bbee4583d163955c [07.05.2020]
  17. P. Langman, School shooters.. op. cit., s. 11.
  18. E. Hart, Does Anyone Like Mondays? The Brenda Spencer Murder Case, Hart Publishing, LLC. 2012, s. 23
  19. P. Langman, Brenda Spencer… op. cit.
  20. P. Langman, School shooters.. op. cit., s. 12-13.
  21. J. Furio, Letters from Prison – Voices of Women Murderers, s. 122.
  22. https://www.adelaidenow.com.au/lifestyle/sa-weekend/i-dont-like-mondays-school-shooter-brenda-spencers-bid-for-freedom/news-story/edc28524f11afaa7bbee4583d163955c [07.05.2020]
  23. https://www.sandiegouniontribune.com/news/public-safety/sd-me-brenda-spencer-school-shooting-20190129-story.html [08.05.2020]
  24. https://www.adelaidenow.com.au/lifestyle/sa-weekend/i-dont-like-mondays-school-shooter-brenda-spencers-bid-for-freedom/news-story/edc28524f11afaa7bbee4583d163955c [07.05.2020]
  25. https://www.thedailybeast.com/the-first-modern-school-shooter-feels-responsible-for-the-rest [10.05.2020]
  26. Tamże.
  27. https://www.sandiegouniontribune.com/news/public-safety/sd-me-brenda-spencer-school-shooting-20190129-story.html [08.05.2020]

Bibliografia:

  1. https://murderpedia.org/female.S/s/spencer-brenda.htm
  2. https://pl.wikipedia.org/wiki/Brenda_Ann_Spencer
  3. https://tvn24.pl/magazyn-tvn24/strzelala-do-dzieci-bo-nie-lubila-poniedzialkow,227,3911
  4. https://www.wattpad.com/745826804-seryjni-mordercy-26-brenda-spencer
  5. https://www.thesun.co.uk/news/8797383/school-shooter-brenda-spencer-up-for-parole/
  6. https://www.dailymail.co.uk/news/article-6888331/Mass-murderer-parole-40-years-opened-fire-school-liven-day.html
  7. https://www.thesun.co.uk/news/8800944/who-brenda-spencer-released-from-prison-which-bob-geldof-song-inspire/
  8. https://www.sandiegouniontribune.com/news/public-safety/sd-me-brenda-spencer-school-shooting-20190129-story.html
  9. https://en.wikipedia.org/wiki/Cleveland_Elementary_School_shooting_(San_Diego)
  10. https://allthatsinteresting.com/brenda-ann-spencer
  11. https://www.mirror.co.uk/news/us-news/i-dont-like-mondays-school-14046291
  12. https://www.youtube.com/watch?v=Qsj0zRj9Jp4
  13. https://peoplepill.com/people/brenda-ann-spencer/
  14. http://www.sdpolicemuseum.com/Brenda-Spencer.html
  15. https://vocal.media/criminal/i-don-t-like-mondays-the-story-of-brenda-ann-spencer
  16. https://www.thevintagenews.com/2018/01/23/i-dont-like-mondays/
  17. http://janlhenriksen.dk/School%20violence/brenda_ann_spencer.htm
  18. http://stevenwarranresearch.blogspot.com/2013/07/brenda-ann-spencer.html
  19. https://stmuhistorymedia.org/a-case-of-the-mondays/
  20. https://superstitionreview.asu.edu/issue14/nonfiction/joscottcoe
  21. https://www.thedailybeast.com/the-first-modern-school-shooter-feels-responsible-for-the-rest
  22. https://real-life-villains.fandom.com/wiki/Brenda_Spencer
  23. https://www.adelaidenow.com.au/lifestyle/sa-weekend/i-dont-like-mondays-school-shooter-brenda-spencers-bid-for-freedom/news-story/edc28524f11afaa7bbee4583d163955c
  24. https://medium.com/@delanirbartlette/brenda-spencer-i-dont-like-mondays-33dff454ddf0
  25. S. Willard, E. LaValle, San Diego Police: Case Files, Arcadia Publishing 2012.
  26. P. Langman, Brenda Spencer: Sorting Out The Contradictions
  27. P. Langman, School shooters. Understanding High School, College ad Adult Perpetrators, London 2015,
  28. B. R. Warnick, B. A. Johnson, S. Rocha, Tragedy and The Meaning of Shool Shootings, „Educational Theory”, 2010, 60 (3): s. 371-389.
  29. L. L. Finey, Encyclopedia of Shool Crime and Violence, 2011.
  30. R. Borkowski, Zagrożenie placówek szkolnych i uczelni atakami zabójców masowych, „Bezpieczeństwo. Teoria i praktyka”, 2017 (2): 45-57.
  31. J. A. Fox, J. Levin, Extreme Killing, Understanding Serial and Mass Murder. London: Sage Publications, 2005.
  32. E. Hart, Does Anyone Like Mondays? The Brenda Spencer Murder Case, Hart Publishing, LLC. 2012

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Ostatnie wpisy